5044307
YgpcDG5GduIhcb7kgQ8EwFQNstJ0mGDld170JSBJPRQ8mFW657n1WCueDP84Z3To
Đôi điều suy ngẫm về vai trò văn hóa học đường hiện nay
Tin tức
0

Đôi điều suy ngẫm về vai trò văn hóa học đường hiện nay

Trong đời sống xã hội, con người chịu ảnh hưởng bởi môi trường văn hóa xung quanh. Mỗi dân tộc có văn hóa riêng, đó là nhân tố quan trọng tạo nên sức mạnh và bản sắc của dân tộc đó. Đối với trường học, văn hóa học đường là những quan niệm, chuẩn mực quy định cách xử sự giao tiếp giữa người học với nhau, giữa trò với thầy và ngược lại, là cách học và tiếp thu kiến thức... Văn hóa học đường là môi trường rất quan trọng để rèn luyện nhân cách và giáo dục thế hệ trẻ trở thành những con người sống có ước mơ, hoài bão, có lý tưởng đẹp. Những năm gần đây, đời sống văn hóa có những biến đổi theo nhiều chiều hướng khác nhau. Nền kinh tế, khoa học phát triển tạo điều kiện cho học sinh được tiếp cận với nhiều kênh thông tin, nhiều mô hình học tập tiên tiến, do đó học sinh đạt nhiều thành tích cao trong học tập. Tuy nhiên, hiện nay biểu hiện của văn hóa học đường đang còn nhiều vấn đề bức xúc, cần phải suy ngẫm. Thực trạng học sinh có những hành vi vô lễ với thầy cô như xé bài kiểm tra bị điểm kém, nói tục, chửi bậy ngay trong lớp, học sinh gây gỗ đánh nhau theo kiểu “xã hội đen”, thầy cô giáo đánh học sinh, học sinh đánh thầy cô giáo...nhiều ý kiến cực đoan đã quy kết trách nhiệm cho ngành giáo dục. Người ta cho rằng giáo dục của ta theo khuôn mẫu, khô cứng, giáo dục không gắn với thực tế, ngành giáo dục không tìm được “triết lý giáo dục”, giáo dục sai đường, “muốn trẻ hư cứ đưa...tới trường”... Mặt trái của kinh tế thị trường đã và đang tấn công như vũ bão vào văn hóa truyền thống tốt đẹp của chúng ta. Bước ra khỏi cổng trường, học sinh phải đối mặt với rất nhiều tệ nạn xã hội như cảnh dòng người chen chúc hỗn độn trên đường lúc tan tầm, cảnh đánh chửi nhau như cơm bữa trên hè phố... Khi về nhà, không ít học sinh tận mắt chứng kiến cảnh bố mẹ chửi nhau, thậm chí đánh nhau, được nghe bố mẹ bàn về những mánh lới làm ăn, nghe bố mẹ than phiền những bức xúc ở cơ quan với hàng loạt chuyện ghen ăn, tức ở, chuyện hối lộ, chạy chức chạy quyền...Tất cả những yếu tố trên đã ảnh hưởng đến sự hình thành văn hóa học đường trong nhà trường hiện nay. Để xây dựng văn hóa học đường, phải làm nhiều việc, bằng nhiều cách. Phải bắt đầu từ các cấp quản lý ngành, lãnh đạo các trường có chủ trương, kế hoạch triển khai, kiểm tra, nhắc nhở, đánh giá, đó là điều kiện thiết yếu. Tiếp đến, đội ngũ nhà giáo phải chú ý giáo dục văn hóa, đây là nhân tố rất quan trọng. Và tất nhiên, toàn trường đến từng người học ai cũng phải chú trọng đến hình thành và phát triển nhân cách văn hóa.

 

Dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống hiếu học và một nền giáo dục lâu đời, trải qua các thời kỳ lịch sử, cộng đồng người Việt đã tiếp thu và chọn lọc, hình thành nên đạo đức, tư tưởng văn hóa Việt Nam. Nền tảng văn hóa ấy đã tạo nên bản sắc về nhân cách con người Việt nam. Nếu môi trường tự nhiên là cái nôi đầu tiên nuôi sống con người, để loài người hình thành và sinh tồn thì văn hóa là cái nôi thứ hai giúp con người trở thành “người” theo đúng nghĩa, hướng con người khát vọng vươn tới chân - thiện - mỹ là nhà trường. Nếu nhà trường là nơi giáo dục văn hóa, rèn luyện nhân cách thì người thầy giống như một người chèo đò ngang vĩ đại nhất trên bến sông đời. Việc giáo dục văn hóa trong nhà trường theo tôi cần có những yếu tố sau:

Thứ nhất, vai trò của nhà trường - vai trò chỉ đường:

Trong những năm gần đây, hưởng ứng phong trào“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”,  nhà trường đã xây dựng các hình thức văn hóa như: Văn hóa chào, văn hóa xếp hàng, văn hóa đọc, văn hóa tiết kiệm, văn hóa sử dụng điện thoại, văn hóa bảo vệ môi trường… để góp phần đổi mới hình thức giáo dục đạo đức. Thầy giáo thì phải mô phạm, đức độ, mẫu mực trong hành vi, đối với đồng nghiệp phải khiêm tốn, đoàn kết, nhân ái…, đối với học trò phải hết lòng thương yêu, chỉ bảo, đối với người khác phải giản dị, mẫu mực, đối với công việc phải tận tụy, có kỷ luật, sáng tạo…, phải giữ gìn sự trong sạch của cả môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Học sinh thì không được kiêu căng, tự cao, tự đại mà phải trung thực, cầu tiến, giản dị, khiêm tốn…, đối với thầy cô giáo phải kính trọng, biết ơn…, đối với bạn cùng trường, cùng lớp phải đoàn kết, thân ái, phải biết kính trên, nhường dưới…Trường còn gắn việc giáo dục đạo đức văn hóa với đạo đức lối sống, lồng ghép chương trình giảng dạy với các hoạt động dã ngoại cho học sinh như: thăm các di tích lịch sử, học tập truyền thống cách mạng lịch sử hào hùng của dân tộc…, qua đó khơi dậy lòng tự hào dân tộc, giúp các em có động cơ học tập tốt hơn. Văn hóa thể hiện ở học sinh qua hành động, cử chỉ, ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày như: bỏ rác đúng nơi quy định, không bẻ cây, không vẽ bậy lên tường, bàn học, không hút thuốc lá, không nói tục, chửi thề... Những việc làm tưởng chừng rất nhỏ đó chính là nền tảng hình thành chuẩn mực đạo đức ban đầu của học sinh.

Thứ hai, vai trò của giáo viên- vai trò dẫn lối:

      Vai trò của người thầy rất quan trọng trong xây dựng văn hóa học đường. Chức năng, nhiệm vụ của thầy cô giáo không chỉ dừng lại ở truyền thụ kiến thức, kỹ năng mà quan trọng hơn cả là chức năng “trồng người”.  Hiện trạng về sự dân chủ trong học sinh đã khiến nhiều ứng xử văn hóa giao tiếp trong học đường mất đi tôn chỉ “tôn sự trọng đạo”. Vì vậy, vai trò của người giáo viên là người trực tiếp tiếp xúc với học sinh sẽ góp phần dẫn lối cho các chủ trương của nhà trường. Nhà trường luôn khắc sâu khẩu hiệu “Mỗi thầy cô giáo là tấm gương sáng đạo đức tự học và sáng tạo” cho học sinh noi theo. Và hơn ai hết, chính nhân cách nhà giáo sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới nhân cách học trò. Vì vậy, chúng ta rất cần những nhà giáo ngoài kiến thức chuyên môn, phải hiểu biết rộng về cuộc sống, có kiến thức sâu sắc về văn hóa xã hội. Cần xây dựng mô hình nhân cách văn hóa con người Việt Nam theo hướng phát triển cân đối, hài hòa giữa tâm lực, trí lực và thể lực. Trong đó, lấy tâm lực làm nền tảng cho phát triển nhân cách. Khi thiếu kiến thức, kỹ năng do nhu cầu công việc người ta có thể học thêm và trau dồi để có được, nhưng khi thiếu đạo đức và lương tâm tối tăm thì sẽ rất khó để cải thiện được nhân cách. Do vậy, cần phải chú trọng đến giáo dục chữ “tâm” - lấy nó là cốt cách để làm người. Người có lương tâm trong sáng sẽ biết cảm nhận và có quan niệm đúng về cái đẹp, và người biết rung cảm trước cái đẹp thì rất khó làm điều xấu. Tình yêu thương, sự tận tâm dạy bảo của người thầy sẽ là những bài học về đạo đức thiết thực nhất, là cách cảm hóa hữu hiệu nhất học trò của mình. Giáo viên là người trực tiếp thực thi nhiệm vụ cao quý vì lợi ích trăm năm trồng người” cho xã hội. Vì vậy người giáo viên trước hết phải là người hoàn hảo nhất về tất cả mọi phương diện, là “tấm gương sáng cho học sinh soi vào. Nếu dạy chữ, dạy kiến thức là thiên về trí tuệ thì thì dạy lễ, dạy nghĩa lại cần đến cả trái tim, tâm hồn, tình cảm, dạy bằng cả nhân cách của chính mình. Đặc biệt, nhà giáo phải không ngừng nêu cao đạo đức, tác phong gương mẫu, thương yêu, gần gũi học sinh, gắn bó, đoàn kết với đồng nghiệp, thực sự là tấm gương sáng cho học sinh noi theo.

Thứ ba, vai trò của cha mẹ học sinh- vai trò đồng hành:

     Nhà trường luôn coi trọng phối kết hợp giáo dục đạo đức giữa gia đình và nhà trường. Giáo viên chủ nhiệm thường xuyên liên lạc và chia sẻ thông tin, thông báo chủ trương, hoạt động của nhà trường và kết quả học tập, rèn luyện đạo đức của học sinh qua hệ thống tin nhắn tổng đài, email, website để cha mẹ học sinh có thể đồng hành cùng nhà trường. Điều quan trọng là nhà trường cần gửi được thông điệp giáo dục qua đó nhận được sự ủng hộ, tiếng nói chung đồng trách nhiệm trong việc giáo dục học sinh của cha mẹ học sinh. Ví dụ như ở nhà các con biết “đi thưa về chào”, biết xếp hàng ở nơi công cộng, trong quán ăn, khi qua đường… Đặc biệt, văn hóa sử dụng thiết bị điện tử thông minh ngày nay đang ăn sâu lan tỏa với tốc độ chóng mặt ở mọi nơi mọi lúc. Để có những biện pháp giáo dục cho học sinh có văn hóa sử dụng và xử lý thông tin trên mạng thì vai trò phối kết hợp giữa nhà trường, giáo viên, và cha mẹ học sinh là cực kỳ cần thiết quan trọng. Hiện tại vấn nạn “facebook” thiếu văn minh, học sinh bộc lộ sự tha hóa đạo đức (thậm chí chửi bố mẹ, giáo viên, bạn bè… bằng ngôn từ mà chúng gọi là “teen”) làm đau đầu và là nỗi lo lắng quan tâm của toàn xã hội. Chúng tôi thiết nghĩ các nhà giáo dục, các nhà cung cấp mạng, các nhà tâm lý học, một số cha mẹ học sinh nên tổ chức các buổi hội thảo để chia sẻ và tìm biện pháp ngăn chặn văn hóa xấu, định hướng tìm kiếm và phân loại thông tin văn hóa đúng đắn phù hợp với từng lứa tuổi.

Gia đình là cái nôi sinh thành, dưỡng dục, là nơi định hướng các giá trị đạo đức, nhân cách của học sinh. Gia đình cũng là nơi gìn giữ những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Sự kết hợp giữa gia đình với nhà trường thể hiện trong việc thường xuyên có sự trao đổi từ hai phía. Nhà trường thông báo kết quả học tập, văn hóa đạo đức trường học của học sinh cho gia đình. Gia đình cung cấp đầy đủ thông tin cá nhân, trình bày rõ tính cách, năng lực của học sinh tạo điều kiện để nhà trường có biện pháp giáo dục, quản lý.

Thay cho lời kết:

          “Vạn sự khởi đầu nan”, xây dựng văn hóa nhà trường phải bắt đầu từ các cấp quản lý ngành, lãnh đạo các trường có chủ trương, kế hoạch triển khai, có kiểm tra, nhắc nhở, đánh giá…Sau đó, đội ngũ nhà giáo cần coi giáo dục văn hóa là nhân tố quan trọng, từ đó chú trọng hình thành và phát triển nhân cách văn hóa cho học sinh. Một môi trường văn hóa học đường được tạo dựng từ sự kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội sẽ có sức đề kháng với những mầm bệnh, loại trừ được những biểu hiện văn hóa không lành mạnh nảy sinh từ bên trong, góp phần xây dựng môi trường văn hóa học đường ngày càng hoàn thiện, trong sáng. Đây là vấn đề đáng suy ngẫm, bởi hơn lúc nào hết, văn hóa học đường phải nhận được sự quan tâm của mỗi gia đình, nhà trường và của toàn xã hội.

 

Ninh Thuận trước thềm năm mới 2016

Lưu Công Lương – Bí thư Đoàn trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn

 
.
Tin mới nhất
Đọc nhiều nhất